Το βιβλίο των νεκρών φιλοσόφων (The Book of Dead Philosopher) - Simon Critchley

«Τον θάνατο; Δεν τον σκέφτομαι». Αν αληθεύει αυτό το σχόλιο που αποδίδεται στον Ζαν-Πολ Σαρτρ, τότε κατείχε σπάνια θέση μεταξύ των φιλοσόφων, γιατί ελάχιστοι ήταν εκείνοι που δεν έβαζαν ποτέ τον θάνατο στον νου τους. Σε αυτό το βιβλίο, που καλύπτει ευρύτατο πεδίο και προσφέρει αμέτρητα ερεθίσματα, ο Σάιμον Κρίτσλεϋ υποστηρίζει ότι το ερώτημα τι συνιστά «καλό θάνατο» βρισκόταν στο επίκεντρο της φιλοσοφίας από την αρχαιότητα. Και τότε, τι άποψη πρέπει να σχηματίζουμε για τον θάνατο των ίδιων των φιλοσόφων; Από τις 190 περιπτώσεις που εξιστορούνται εδώ, πολλοί πέθαναν με τρόπο αλλόκοτο και υπάρχουν άφθονα περιστατικά αλλοφροσύνης, φονικά, αυτοκτονίες, πάθη με τη σοβαρή (αλλά και με τη γελοία) έννοια. Ο Ηράκλειτος πέθανε από ασφυξία σκεπασμένος με κοπριά· ο Αριστοτέλης αυτοκτόνησε παίρνοντας ακόνιτο· ο Εμπεδοκλής όρμησε εθελούσια στον κρατήρα της Αίτνας, για να γίνει θεός· ο Χέγκελ, πεθαίνοντας, είπε: «Ένας μόνο με καταλάβαινε στη ζωή μου… Κι ούτε κι αυτός με κατάλαβε»· ο Τζέρεμυ Μπένθαμ έβαλε να τον ταριχεύσουν και σήμερα εκτίθεται σε κοινή θέα στο University College London· o Νίτσε έπαθε νευρικό κλονισμό στο Τορίνο και βυθίστηκε στην τρέλα…

Με αναφορές που εκτείνονται από τα αυτοσαρκαστικά επιθανάτια χαϊκού των δασκάλων του Ζεν ως τα τελευταία λόγια αγίων της χριστιανοσύνης και σοφών της εποχής μας, το Βιβλίο των νεκρών φιλοσόφων καταφέρνει όχι μόνο να μας διασκεδάζει αλλά και να μας βάζει σε σκέψεις. Όπως δείχνει ο Κρίτσλεϋ με πανέξυπνο τρόπο, όταν μελετάμε τι είπαν οι μεγάλοι στοχαστές για τον θάνατο, ανανεώνεται η πίστη μας στη ζωή, καθώς καταλήγουμε να εξετάζουμε το νόημα της ευτυχίας και το κατά πόσον είναι εφικτή. Μαθαίνοντας να πεθαίνουμε, μαθαίνουμε πώς να ζούμε.

“Death? I don’t think about it.” If this comment attributed to Jean-Paul Sartre is true, then he held a rare place among philosophers, for few were those who never thought about death. In this book, which covers a wide field and offers countless stimuli, Simon Critchley argues that the question of what constitutes a “good death” has been at the heart of philosophy since antiquity. And then, what view should we form of the death of philosophers themselves? Of the 190 cases recounted here, many died in bizarre ways and there are abundant incidents of madness, murder, suicide, passions in the serious (but also in the ridiculous) sense. Heraclitus died of suffocation covered in manure; Aristotle committed suicide by taking wolfsbane; Empedocles voluntarily threw himself into the crater of Etna, in order to become a god; Hegel, dying, said: "Only one person understood me in my life... And not even he understood me"; Jeremy Bentham had himself embalmed and is today on public display at University College London; Nietzsche suffered a nervous breakdown in Turin and sank into madness...

With references ranging from the self-mocking deathbed haiku of Zen masters to the last words of Christian saints and modern-day sages, The Book of the Dead Philosophers manages to not only entertain but also make us think. As Critchley brilliantly shows, when we study what great thinkers have said about death, our faith in life is renewed, as we come to consider the meaning of happiness and whether it is possible. In learning to die, we learn how to live.